Bonnard

Samenvallen

 

Naar aanleiding van het bezoek aan de tentoonstelling Pierre Bonnard in het Musée d’art moderne de la ville de Paris

Het is meestal bon ton te beweren dat kunst waardevrij is en moet zijn, geen oordeel velt en als het even kan, niet geëngageerd is, niet betrokken bij iets anders dan het kunstwerk. Picasso kon rustig het bombardement op Guernica aanklagen en zich voor de rest niet veel aantrekken van zijn eigen imperialistische neigingen. Hij wou en zou de kunstscène domineren. Hij was niet meteen een groot schilder en om zich aldus voor te doen, was hij niet te beroerd om te gaan kijken bij echte schilders en er een streekje of een kwastspoor, een contrast of een compositie mee te pikken.

Van Bonnard beweerde hij dat hij geen groot schilder was. Allicht liet Bonnard Picasso gewoon niet binnen. In het zicht van het werk van Bonnard, valt het immers meteen op dat hij allerlei technieken beheerste en die aanwendde in contrasten die naar harmonie neigen, en in zijn meesterwerken die harmonie helemaal uitstralen.

De afstand van de schilder tot zijn model of landschap, interieur of portret, is het kleinst waar het de uitbeelding betreft van zijn vrouw Martha of zijn zelfportretten. Hij was met andere woorden dicht betrokken.

Verder is het bon ton te spreken van de ontwikkeling van een oeuvre. Vaak vergeet men daarbij de richting aan te geven, zodat een kleurwissel, zoals bij Picasso, of een verfwissel of welke verandering ook in techniek of compositie, blindelings verheven wordt tot fase in een ontwikkeling, waarbij geen richting is aangegeven. Althans: de schilder had geen richting en de ietwat eerlijke criticus zal die ook niet uitvinden.

Nochtans kan je in de plastische kunsten niet zomaar tien kanten uit. Je kan weg van de schijnvertoning en op naar de ‘toning’, d.w.z. het zo tonen als het zich voordeed, zonder af te wijken. Je kan je ook verdiepen in de vertoning, tot je als schilder er aan de andere kant, helemaal anders, uitkomt. Je kan ook afzien van elke vertoning, dan ga je abstract. In de abstracte kunst kun je haast geen andere kant uit dan de zelfkant: dat wat de schilders zelf is, komt erin terecht en laat zich zien.

Het mag dan ook niet verwonderen dat enkele abstracte schilders in Pierre Bonnards kunst een voorteken zien. Zijn schilderijen gaan duidelijk in de richting van de zelfkant, weg van het mondaine, en naar de abstractie. Het stond hem weliswaar niet zo voor ogen, ogen die te gretig open stonden. Maar tegen het einde van zijn leven begon hij een en ander anders te zien, kreeg hij het anders te zien. Daar is dus wel degelijk sprake van een duidelijke ontwikkeling, in een wel zichtbare richting.

Cruciaal om van ontwikkeling te spreken is dat het gaat om een bewust proces, zonder dat de schilder er bewust, d.i. met opzet, sturing aan geeft. Het is zijn eigen leven dat zich in een bepaalde richting ontwikkelt, met als gevolg een gelijkaardige ontwikkeling in zijn kunst.

Enige meewarigheid dreigt nu op te komen in het hoofd van de door treurbuisbeelden gevormde lezer. Immers, dit soort gedachten krijgt daar geen plaats. Op de radio trouwens hoe langer hoe minder. Dan denkt de voorkauwende onder de verwende treurbuiskijker dat dit er niet toe doet, dat alles volmaakt doelgericht hoeft te zijn en bijaldien doelmatig. Of men daar dan gelukkig mee wordt dan wel ongelukkig – vooral ongelukkig, uiteraard – komt in zo’n hoofd al lang niet meer op. Het geluk van de treurbuiskijker ligt begraven in een tussenlaag op bijvoorbeeld de Hoge Maai. Vandaar dat dit proza zal worden afgedaan als afgedaan: geluk is voorbij, nietwaar. Het is overgewaaid, in het beste geval, en de ongelukkige heeft zich op tijd gebukt.

Een intuïtieve ontwikkeling, zoals men bij sommige kunstenaars nog kan merken, is wel degelijk een kwestie van geluk: het maakt de kunstenaars gelukkig dat ze in de goede richting evolueren. Le bonheur Bonnard, quoi.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s