Verstand, misverstand en tand des tijd

Misvattingen en vattingen omtrent mijn naam

  1. Tiefenthal, dus, is de naam. Een variant op de Neanderthaler, zij het uit een ander dal gesneden. Thal is overigens eerder een talige variant dan een geografische, laat staan een dieptepsychologische.

 

Oké, er zit diepte in, graafwerk kortom. Spitten ook. Maar niet zozeer doorspitten dat ik er een stekende rugpijn aan overhoud en in de kuil val die ik zelf graaf.

 

Gelukkig zijn of ongelukkig, het graafwerk staat daar helemaal los van. Helemaal ongelukkig was ik pas toen ik meende het geluk te hebben gevonden en niet meer hoefde te schrijven. Drie jaar heeft dat geduurd. Er zijn er, ongelukzakken, die het langer hebben volgehouden als schrijver niet te schrijven. Ik had dat trouwens niet in de hand, de gebeurtenissen waren zo snel aan het gebeuren en zo overrompelend, dat ik gewoon meegesleurd werd en me slechts kon redden door opnieuw te schrijven.

[2. Er gaat nog iemand anders schuil achter die naam. In dat verlengde, ik schaam me haast dit te moeten zeggen, heb ik een broer die reisangst heeft. Hij heeft angst om te vliegen en te varen. Het vasteland betekent voor hem echt wel een vastigheid en daarbuiten is de afgrond. Mijn jongste kleindochter heeft al twee maal in haar prille leven het vliegtuig genomen om drieduizend kilometer ver te vliegen. Angst kent ze niet. Zo hoort dat. “Ja, opa, ik begrijp alle mededelingen in de luchthavens”. Ze is vlot drietalig… weldra meer zelfs. Niet dat die vermaledijde broer zijn talen niet zou kennen. Hij mocht tijdens zijn legerdienst meermaals mee op missie naar het zuiden van het land om er wisselstukken te leveren, omdat hij (ongeveer als enige in zijn kazerne) Frans kent. Als zoon van een vader die voor reizen nooit enige angst heeft gekend … vraag ik me af waar hij die angst vandaan heeft. Ik lig er echter niet wakker van, niet overdrijven noch bovendrijven.]

 

  1. Schrijven dan. Het is best mogelijk schrijven op te vatten als een communicatieve activiteit. Ik heb die bedreven als persattaché, journalist en vertaler. Dan is taal een middel dat een doel dient: communiceren. Iemand aanzetten tot iets, iemand infomeren, iemand voorlichten, en dies communicatie meer. Dan ben je auteur, geen schrijver (zie: Roland Barhes, misschien wel in zijn boek le degré zéro de l’écriture). Tiefenthal echter schrijft poëzie; daarbij is de taal geen communicatiemiddel maar materie, daarmee schept hij iets. Een kwatong kwam ooit tot het besluit Tiefenthal is een talig dichter. Wat een pleonasme. De man zakte meteen in mijn achting en is daarna als gevolg van kuiperijen zijnentwege helemaal tot op de bodem gezakt. Heb zelfs zijn naam moeten aanpassen. Gooris. Goor mannetje.

Je zou kunnen stellen, als bijkomende doch zijdelingse conclusie, dat de (be)grijpbaarheid van het gedicht louter op toeval berust. Het ontstaan van een gedicht en zijn voortgang in proces behoren tot het domein van het mysterie. Je kan er heel lang bij stilstaan en over nadenken, woorden dienen zich aan en klonteren soms tot een zin en daar gaan we dan weer. Meer is er niet aan de hand. Maar als dat aan de hand is en je kan er de hand op leggen, ja, dan…. Wat dan? Daarover bestaan verschillende meningen. Gedoemd als de dichter is (poète maudit) moet hij er wel de hand op leggen. Iemand moet het doen en niemand anders staat klaar. Punt is wel dat je met het oog op de wereld het gedicht best onaf laat, uit respect voor het andere dan het gedicht, het niet-gedicht, hetgeen het gedicht tenslotte draagt. Wie naar een eindpunt toe schrijft, schrijft zich behoorlijk dood.

Er bestaat geen helderder definitie van de gedoemde dichter. Je kan dit, als dichter, als ellende beschouwen en dan ga je al gauw in je leven van de ene ellende in de andere verzeilen (of omgekeerd, je verzeilt van de ene ellende in de andere en meent dat je dichterschap zo’n ellendige gedoemdheid is). Of je kan in de contramine gaan. Hoezo, ik ben gedoemd? Ach, allicht wel maar bovenal heb ik me benoemd. Een minister wordt benoemd door de koning, althans in België, en dan nog gaat het om een federale minister; hoe dan ook, iemand anders benoemt iemand tot minister. Tiefenthal heeft zichzelf benoemd. Door die naam aan te nemen, met name. O hubris, wat een hoogmoed zult u zeggen… Nee, het vergde enige moed. Als dichter was ik erkend door niet de minste en ik kreeg er ook een mooi debuut mee. Maar toen sloeg de rede toe. De drang om een normaal leven te leiden, zonder die schrijfdwang. Ik hield het dus drie jaar uit. Daarna liep alles verkeerd en uit de hand, tot ik weer de pen ter hand nam. Sindsdien gaat het zijn eigen gang en enige vooruitgang. Maar dat is voer voor critici.

 

En zeg nu zelf, ik houd van jazz maar speel het niet en om het goed te spelen zou ik naar New York moeten afzakken & daar wat rondhangen en spelen voor een belegd broodje met een frisdrank. Om het als dichter te bakken heb ik weliswaar wat gereisd maar nergens hoeven te hangen. Met de fiets en met de auto geraakte ik er, of met de trein een enkele keer. Het is geen al te ondraaglijke ellende gedoemde dichter te zijn.

 

  1. En dan was er nog de tand des tijd. Altijd mooi gepoetst. Waaraan soms iets wordt getoetst.

Ik ben indertijd begonnen als afbraakdichter. Ik schreef staande uitdrukkingen los uiteen en vormde dan met de brokstukken iets anders. Alhoewel dat laatste er niet meteen was. De tijd heeft me geleerd dat je zulks moet blijven proberen, blijven peuteren en prutsen. Toen ik mijn jongste bundel mocht voorstellen voor een zeer aandachtig publiek, gaf mijn artistiek directeur een mooie inleiding. Daarin wees hij erop dat ik in vrede leefde met de wereld. Immers, de drang om alles af te breken ontstond uit onvrede met de wereld. Mijn hart veerde behoorlijk op op dat moment. Met mijn nieuwe nog te publiceren bundel meen ik zelfs de wereld in de hand te houden, met name bij de kloot. Heel even maar, uiteraard…

(Ik verwijs hiermee naar de benaming die in de tijd van Vondel in zwang was: de aardkloot). Wees gerust, ik zal de wereld niet verkopen.

 

david bowie de man die de wereld verkocht.jpgroland-barthes.jpgVondel.jpg

Advertenties